18.09.2003, Poradnik Handlowca

Uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych

Ustawa określa szczególne uprawnienia wierzyciela i obowiązki dłużnika w związku z terminami zapłaty w transakcjach handlowych. Istotną zmiana w stosunku do dotychczas obowiązującej ustawy o terminach zapłaty w obrocie gospodarczym jest rozszerzenie zakresu przedmiotowego oraz podmiotowego ustawy. Ustawa będzie stosowana do wszelkich transakcji handlowych, którymi w rozumieniu ustawy jest każda umowa, której przedmiotem jest odpłatne dostarczenie towaru lub odpłatne świadczenie usług, jeżeli strony tej umowy zawierają ją w związku z wykonywaną przez siebie działalnością gospodarczą lub zawodową. Co do zakresu podmiotowego, ustawa ma zastosowanie do wszystkich przedsiębiorców, w szczególności w rozumieniu art. 2 ust. 2 i 3 ustawy Prawo działalności gospodarczej , gdzie za przedsiębiorcę uważa się osobę fizyczną lub osobę prawną oraz nie mająca osobowości prawnej spółka prawa handlowego, która zawodowo, we własnym imieniu podejmuje i wykonuje działalność gospodarczą, za przedsiębiorców uznaje się również wspólników spółki cywilnej, w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Obok wymienionych podmiotów ustawa obejmuje jako strony transakcji handlowych władze publiczne w rozumieniu ustawy o zamówieniach publicznych , osoby wykonujące działalność rolniczą, nie będące jednak przedsiębiorcami, osoby wykonujące wolne zawody, oddziały i przedstawicielstwa przedsiębiorców zagranicznych oraz podmioty prowadzące w Polsce przedsiębiorstwa na podstawie ustawy o zasadach prowadzenia na terytorium PRL działalności gospodarczej w zakresie drobnej wytwórczości przez zagraniczne osoby prawne i fizyczne. Głównym instrumentem dyscyplinującym dłużnika jest możliwość żądania naliczanych automatycznie odsetek ustawowych. W przypadku umów z terminem zapłaty dłuższym niż 30 dni wierzyciel może żądać odsetek ustawowych za okres począwszy od 31 dnia po spełnieniu swojego świadczenia niepieniężnego i doręczeniu dłużnikowi faktury lub rachunku – do dnia zapłaty, ale nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Natomiast w przypadku gdy termin zapłaty nie został określony w umowie, wierzycielowi bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za okres począwszy od 31 dnia po spełnieniu świadczenia niepieniężnego – do dnia zapłaty, ale również nie dłuższy niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Dzień wymagalności świadczenia pieniężnego rozumiany jako dzień określony w pisemnym wezwaniu dłużnika do zapłaty, w tym doręczenie faktury lub rachunku. Obok odsetek ustawowych Ustawa przewiduje odsetki sankcyjne w wysokości odsetek za zwłokę naliczanych przy zaległościach podatkowych, przysługujących wierzycielowi bez odrębnego wezwania dłużnika do zapłaty, w przypadku gdy dłużnik nie dokonał zapłaty w oznaczonym terminie, a wierzyciel spełnił określone w umowie świadczenie niepieniężne. Ustawa zwalnia wierzyciela występującego z powództwem w wyżej wymienionym zakresie od opłaty sądowej, a na Sąd nakłada obowiązek wydania wyroku w ciągu 90 dni. Nowa regulacja będzie miała zastosowanie wyłącznie do transakcji handlowych przewidujących dostarczenie towaru lub świadczenie usług po jej wejściu w życie.

Anna Matusiak
Departament Prawny Polskiej Izby Handlu