14.09.2004, Wiadomości Handlowe

Zakaz handlu w niedziele

Zgodnie z art. 22 Konstytucji RP ograniczenie działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Zapis ten oznacza, iż obowiązująca w Polsce zasada wolności gospodarczej podlega w przewidzianych okolicznościach i pod pewnymi warunkami ograniczeniu. Stan idealnej swobody gospodarczej wydaje się być fikcją. W prawie polskim reglamentacja działalności gospodarczej widoczna jest choćby w przepisach o obowiązku rejestracji działalności gospodarczej, o zezwoleniach, o koncesjach czy w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Zasadę wolności gospodarczej będącej podstawą gospodarki wolnorynkowej potwierdza art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. Prawo o działalności gospodarczej (ustawa zostanie zastąpiona ustawą o swobodzie działalności gospodarczej, która wchodzi w życie 21 sierpnia), który stanowi, iż podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Ustawodawca dotychczas nie usystematyzował przepisów dotyczących handlu, którego odzwierciedleniem byłaby kompleksowa i wyczerpująca ustawa. Oznacza to, iż "prawo o handlu" znajduje się częściowo w licznych ustawach o charakterze szczególnym, natomiast pozostała cześć zagadnień oddana została do kompetencji gmin, które wydają w tym zakresie przepisy prawa miejscowego.

Dni i godziny otwierania oraz zamykania placówek handlu detalicznego, zakładów gastronomicznych i zakładów usługowych dla ludności określa gmina

5 lipca 2004 roku Rada Miejska w Radomiu wydała uchwałę w sprawie dni i godzin otwarcia placówek handlu detalicznego na terenia Radomia. Uchwała ta nie jest, jak się powszechnie twierdzi, uchwałą zakazującą handlu w niedzielę, a przepisem określającym jedynie godziny otwarcia i zamknięcia placówek handlu detalicznego, a to jest ogromna różnica w szczególności w świetle cytowanego powyżej art. 22 Konstytucji RP. Zgodnie bowiem z art. 40 ust 1 ustawy o samorządzie gminnym na podstawie upoważnień ustawowych, gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Oznacza to, iż gmina może stanowić prawo, o ile przedmiot uchwały należy do kompetencji gminy, i o ile inna ustawa ustanowiła dla gminy w tym zakresie upoważnienie ustawowe. Upoważnienie do wydania uchwały określającej godziny otwarcia placówek handlowych znajduje się w art. XII paragraf 1 przepisów wprowadzających kodeks pracy, który brzmi dni i godziny otwierania oraz zamykania placówek handlu detalicznego, zakładów gastronomicznych i zakładów usługowych dla ludności określa gmina. Treść tego przepisu oznacza, że gmina może określać w uchwale czas pracy wymienionych placówek i uchwała może zostać skierowana, bądź do wszystkich podmiotów wymienionych w dyspozycji przepisu, bądź tylko do niektórych z nich. Natomiast analizując jakąkolwiek uchwałę podjętą w wymienionym przedmiocie należy zbadać jej zgodność z konstytucją w szczególności z zasadą równości podmiotów wobec prawa. O ile uchwała określająca dni i godziny otwarcia placówek, której adresatem byłaby jedna z kategorii podmiotów wymienionych w art. XII kp np. placówki handlu detalicznego, jest zgodna z przepisami prawa, to zaadresowanie uchwały jedynie do pewnego kręgu podmiotów określonej kategorii np. wyłącznie do placówek handlu detalicznego o powierzchni mniejszej niż, powiedzmy, 300 m kw. stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady równości podmiotów wobec prawa. Zasada ta chroni określone podmioty posiadające pewne wspólne cechy (tu: placówki handlu detalicznego – przedsiębiorcy) przed dyskryminującym traktowaniem.
W czerwcu 2004 roku radni Zgierza podjęli uchwałę, której adresatem były wyłącznie sklepy wielkopowierzchniowe, uchwała ta została uchylona przez wojewodę łódzkiego jako sprzeczna z konstytucją. W przypadku gdyby z jakiś powodów uchwała dyskryminująca została skutecznie podjęta, podmiotom, których prawa zostały naruszone, przysługuje skarga – actio popularis z art. 101 przepisów gminnych.
Reasumując, należy stwierdzić, że czym innym byłoby wprowadzenie generalnego zakazu handlu w drodze przepisu prawa miejscowego, a czym innym jest oznaczenie w uchwale godzin i dni otwarcia placówek handlowych, które to postanowienie podjęte zostało zgodnie z dyspozycją i upoważnieniem odpowiednich przepisów prawa dla samorządu gminnego.

Anna Matusiak